แปลและเรียบเรียงโดย อับดุลมาลิก สงวนธรรม

หนังสือของพวกนักบูรพาคดีไม่เพียงจะกล่าวถึงอับดุลลอฮฺ อิบนฺ สะบาอฺ เท่านั้น แต่หนังสือเหล่านี้ยังวิเคราะห์ชีวิตของเขาในแง่มุมต่างๆ อีกด้วย นักบูรพาคดีได้ศึกษาปัจจัยต่างๆ ซึ่งผลักดันให้เขาสามารถเผยแพร่แนวคิดที่เป็นภัยในหมู่พี่น้องมุสลิม แต่ก่อนที่จะกล่าวถึงความคิดเห็นและทรรศนะของบรรดานักบูรพาคดีที่มีต่ออิบนฺ สะบาอฺ เราควรจะมาดูก่อนว่า นักบูรพาคดีพยายามพิสูจน์ถึงความมีตัวตนของอิบนฺ สะบาอฺอย่างไรและในลักษณะไหน เพราะเรื่องนี้ยังคงเป็นปริศนาอยู่ในความคิดของนักวิจัยบางคน

แปลและเรียบเรียงโดย อับดุลมาลิก สงวนธรรม

ความมีตัวตนอยู่จริงของอับดุลลอฮฺ อิบนฺ สะบาอฺปรากฏเป็นรายงานอยู่ในหนังสือของอะหฺลิส สุนนะฮฺ วัล ญะมาอะฮฺที่เชื่อถือได้หลายเล่มด้วยกัน หนังสือของอะหฺลิส สุนนะฮฺฯ ส่วนมากจะจัดเรื่องนี้ให้เด่นเป็นพิเศษ การศึกษาบุคลิกภาพและความคิดของเขาก็เป็นไปตามภววิสัยปราศจากอคติใดๆ ท่านอิมามอบู หะนีฟะฮฺ(ตายในปี ฮ.ศ. 150)กล่าวถึงเรื่องนี้ไว้อย่างยืดยาว ท่านกล่าวว่า "อับดุลลอฮฺ อิบนฺ สะบาอฺเป็นยะฮูดีที่เข้ารับอิสลามในสมัยของท่านอุษมาน รอฎิฯ เขาเป็นผู้ปลุกปั่นยุยงให้ชาวอียิปต์สังหารท่านอุษมาน เขามีแนวโน้มไปทางท่านอะลี รอฎิฯ แต่เขามีความสกปรกโสมมอยู่ภายใน" (จากหนังสือมุสนัด อัล-อิมาม อัล-อะซฺาม หน้า 158)

แปลและเรียบเรียงโดย อับดุลมาลิก สงวนธรรม

ในบรรดาหนังสือสำคัญๆ ของชีอะฮฺ มีหลายเล่มที่เขียนเกี่ยวกับอับดุลลอฮฺ อิบนฺ สะบาอฺเอาไว้อย่างแจ่มแจ้งชัดเจน ดังตัวอย่างต่อไปนี้ :

อัล-กุลัยนีย์ ปราชญ์ชีอะฮฺผู้มีชื่อเสียงโด่งดังคนหนึ่ง ได้กล่าวไว้ในหนังสือ "อัล-กาฟีย์" เล่ม 7 หน้า 257 ว่า "มีคนบางคนมาหาท่านอะมีรุ้ล มุอฺมินีน แล้วกล่าวว่า "ขอความสันติจงมีแด่ท่าน พระผู้เป็นเจ้าของเรา" ท่านจึงสั่งให้พวกเขาเตาบะฮฺ(สำนึกผิดและขออภัยโทษต่ออัลลอฮฺ ศุบหฯ) แต่พวกเขาปฏิเสธ ดังนั้นท่านจึงขุดหลุมขึ้นมาแล้วสุมไฟขึ้น จากนั้นจึงโยนพวกเขาลงไปในหลุมไฟ"

แปลและเรียบเรียงโดย อับดุลมาลิก สงวนธรรม

เมื่อเราศึกษาความรู้สึกนึกคิดของคนที่กล่าวว่า อับดุลลอฮฺ อิบนฺ สะบาอฺไม่เคยมีอยู่จริง เราพบว่าคนพวกนี้มีความต้องการที่จะบรรลุเป้าหมายบางประการ นั่นคือ ต้องการจะพิสูจน์ว่าอัช-ชีอะฮฺนั้นมีอยู่ในสมัยของท่านรสูล ศ็อลฯ แล้ว หรืออย่างน้อยที่สุดก็ในช่วงที่ท่านรสูลสิ้นชีวิต(วะฟาต) นักปราชญ์บางท่าน เช่น ฮุสเซน บัคชฺ ได้กล่าวไว้ในหนังสือ "อิมามัตและมุลูกียะฮฺ" ฉบับพิมพ์เป็นภาษาอุรฺดู ความว่า "แท้ที่จริงแล้วหลักความเชื่อของชีอะฮฺเริ่มต้นในวันที่ท่านอิมามอะลีปฏิเสธไม่ยอมพ่ายแพ้ต่ออำนาจและทำการท้าทายอำนาจดังกล่าว วันที่ท่านทำให้เป็นที่ชัดเจนถึงสิทธิของท่านในการสืบการปกครองโดยแสดงพยานหลักฐานที่น่าเชื่อถือ รัฐบาลในสมัยนั้นไม่สามารถแก้ตัวกับหลักฐานดังกล่าวได้" (จากหนังสือ อิมามัตและมุลูกียะฮฺ ฉบับภาษาอุรดู โดยฮุสเซน บัคชฺ หน้า 66)

แปลและเรียบเรียงโดย อับดุลมาลิก สงวนธรรม

ก่อนที่จะศึกษาบทบาทและแนวความคิดของอับดุลลอฮฺ อิบนฺ สะบาอฺ อัล-ซุฟฟานี หรืออีกนามหนึ่งคือ อิบนฺ เซาดะฮฺ เราควรจะมาพูดถึงความมีตัวตนอยู่จริงของเขาก่อนจะดีกว่า ปวงนักปราชญ์ให้ความสำคัญกับเขาในระดับสูงทีเดียว บางท่านกล่าวโทษเขาว่า เขาต้องรับผิดชอบต่อลัทธิแปลกปลอมที่เกิดขึ้น นักปราชญ์บางท่านสงสัยในความมีตัวตนอยู่จริงของเขา โดยกล่าวว่าเขาไม่มีตัวตน เป็นเพียงบุคคลที่ถูกสร้างขึ้นมาตามตำนานเท่านั้น

แปลและเรียบเรียงโดย อับดุลมาลิก สงวนธรรม

ด้วยความฉลาดแกมโกง อิบนฺ ซะบาอฺรู้อยู่เต็มอกว่า การที่จะทำลายความยิ่งใหญ่เกรียงไกรของอิสลามทีละน้อยๆ ตามแผนการร้ายระยะยาวนั้น สิ่งที่จำเป็นจะต้องทำก็คือการทำให้โครงสร้างพื้นฐานของอิสลามถึงกับพิการลง โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลักการว่าด้วยเอกภาพของอัลลอฮฺ(เตาฮีด)และภาวะศาสดาของรสูลท่านสุดท้าย ศ็อลฯ เขาได้คิดค้นแนวความคิดใหม่ๆขึ้นมา ซึ่งต้องการจะให้แนวคิดเหล่านี้เป็นอิสระจากข้อห้ามและข้อจำกัดทางศีลธรรมทั้งปวง บรรดามุสลิมที่เชื่ออยู่แล้วว่าท่านนบีอีซาจะลงมายังโลกนี้อีกครั้งก่อนวันอวสานของโลก อิบนฺ ซะบาอฺก็ไปเทศนากับพวกเขาว่า ท่านนบีมุฮัมมัด ศ็อลฯ ศาสดาแห่งอิสลามจะกลับมาปรากฏอีกครั้งหนึ่งเช่นกัน เพื่อจะมาปรับปรุงและเสริมสร้างศรัทธาให้เข้มแข็งขึ้นตราบจนอวสานของโลก

อัน-นุบัคตี ได้เขียนในหนังสือของเขาชื่อ "ฟิรอกุช-ชีอะฮฺ" ว่า บุคคลแรกที่ใส่ร้ายท่านอบูบักร, อุมัรและอุษมานนั้นคืออับดุลลอฮฺ บินสะบาอฺ

การกล่าวถึงเศาะหาบะฮฺเหล่านั้นในด้านลบ การกล่าวหา การโจมตี การประณามและการใส่ร้ายเศาะหาบะฮฺทั้งสาม(รวมถึงท่านหญิงอาอิชะฮฺ, ฮัฟเซาะฮฺ, ฏ็อลฮะฮฺ, ซุบัยรฺ ฯลฯ) นั้นยังคงมีเหลืออยู่ในคนบางกลุ่มในปัจจุบัน มิหนำซ้ำพวกนี้เชื่อว่า การใส่ร้ายดังกล่าวนั้นเป็นส่วนหนึ่งที่แสดงถึงการศรัทธาที่แท้จริง ผู้ใดไม่ใส่ร้ายและไม่กล่าวหาเคาะลีฟะฮฺทั้งสามถือว่าไม่ใช่สาวกที่ศรัทธามั่นคง ทั้งๆ ที่เคาะลีฟะฮฺทั้งสามเป็นผู้ช่วยเหลือท่านนบีฯ อย่างซื่อสัตย์ และเป็นที่รักใคร่ของท่านนบีฯ